Struktury Kultury

Od kultury do tolerancji. Komunikacja międzykulturowa a kształtowanie postaw tolerancji wśród młodzieży szkolnej

Komunikacja międzykulturowa a kształtowanie postaw tolerancji” wśród młodzieży szkolnej będzie realizowany przez Centrum Badań Sfery Publicznej z siedzibą w Bydgoszczy.
Projekt ma na celu przeprowadzenie cyklu 12 warsztatów dla uczniów bydgoskich szkół średnich oraz towarzyszących im badań ankietowych wykazujących, w jakim stopniu edukacja wpływa na kształtowanie postawy tolerancji wśród młodzieży.
Podczas warsztatów uczniowie bydgoskich szkół średnich zostaną zapoznani z podstawowymi założeniami komunikacji międzykulturowej, pracując w grupach stworzą kampanie społeczne nt. tolerancji między kulturami, a następnie wezmą udział w krótkiej debacie. Po tej części zostaną przeprowadzone badania ankietowe. Badaniom zostaną poddani zarówno uczniowie biorący udział w warsztatach, jak i uczniowie nie włączeni do udziału w nich. Celem badania ankietowego jest rozpoznanie, jak w wyniku prowadzonych działań edukacyjnych zmienia się komponent poznawczy, afektywno-emocjonalny i behawioralny postawy wobec „Innego”. Uzyskane wyniki zostaną opublikowane w czasopiśmie naukowym i wykorzystane do budowy optymalnego scenariusza szkoleń z zakresu edukacji międzykulturowej dostępnego w kształcie darmowego skryptu w Internecie .

„Tolerancja to idea, której dziś potrzebujemy bardziej niż kiedykolwiek dotąd. To ona uczy nas szacunku dla różnorodności kulturowej, różnych modeli życia i sposobów wyrażania naszego człowieczeństwa. (…) Tolerancja to nie bierna, cicha akceptacja odmienności, lecz zasadniczy warunek poszanowania podstawowych praw człowieka. To stałe zaangażowanie w dialog, pomimo wszelkich trudności, przeszkód i braku zrozumienia. To wezwanie do przeciwstawienia się uprzedzeniom i obecnym powszechnie stereotypom.(…)” – napisała Dyrektor Generalna UNESCO w przesłaniu z okazji Dnia Tolerancji.

Wspólnoty ludzkie charakteryzuje tendencja do definiowania swoich tożsamości przez odróżnianie się od innych. Gdy dochodzi do spotkania przedstawicieli różnych kultur naturalne zatem jest, że dokonują wzajemnej oceny przede wszystkim przez pryzmat swojej odmienności. Kultury mogą różnić się pod względem wielu aspektów równocześnie, oprócz wyglądu fizycznego i języka różnice te mogą dotyczyć m.in. podejścia do publicznego wyrażania emocji, zgody na kontakty bezpośrednie lub też dystansowanie się, akcentowania cech stereotypowo męskich lub żeńskich, tolerancji dla wieloznaczności. Komunikowanie międzykulturowe wymaga zatem świadomości tego, że społeczności ludzkie są złożone i odmienne, a przede wszystkim posługują się swoistymi sposobami postrzegania rzeczywistości. W globalizującym się świecie, gdy kontakty między kulturami nie są już niczym wyjątkowym, świadomość ta warunkuje także zdolność do zrozumienia i funkcjonowania w kulturze, lub w sąsiedztwie kultury, innej niż własna. Brak kompetencji międzykulturowych, bo o nich tu mowa, może zaś prowadzić nie tylko do nieporozumień w procesie komunikowania między przedstawicielami odmiennych kultur, ale także do eskalacji negatywnych zjawisk, takich jak ksenofobia czy rasizm.
Zasadniczą rolę w tym względzie odgrywa edukacja, jednak oprócz wiedzy o innych kulturach, ważne jest także poznanie mechanizmów, które budują w ludziach negatywny stosunek do innego – niekoniecznie odmiennego kulturowo. Problemy utrudniające interakcje międzykulturowe, często bywają bowiem zbieżne z tymi, które zakłócają relacje także wewnątrz tej samej kultury. Wśród czynników, które wpływają na postrzeganie innych jako obcych możemy wymienić: stereotypy i uprzedzenia, etnocentryzm czy np. niepokój. Budowa postaw opartych na równości i niedyskryminacji wobec odmienności – kulturowej, religijnej, rasowej czy seksualnej wymaga więc podstawowej wiedzy w tym zakresie, której przekazanie proponowane warsztaty stawiają sobie za cel zasadniczy. Część ćwiczeniowa będzie miała natomiast charakter włączający uczniów do wspólnej pracy nad kampanią społeczną, ukierunkowaną na znoszenie barier dla tolerancji wobec odmienności – co pozwoli im zmierzyć się z podejmowanym zagadnieniem w praktyce. Całość zakończy wspólna debata oraz badanie ankietowe.

Realizatorzy: Alina Kaszkur i Wojciech Trempała.

Wykorzystane źródła: M. J. Zajączkowska, Komunikacja międzykulturowa w okręgu przygranicznym, [w] red. T. Łoś-Nowak, A. Dudek, Poziomy aktywności Polski w środowisku międzynarodowym, Legnica 2002.